Nhập siêu giảm: Chưa mừng đã vội lo

Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Thống kê, trong tháng 4-2012, nhập siêu ước tính đạt 400 triệu USD, bằng 4,7% kim ngạch hàng hóa xuất khẩu.
Tính chung 4 tháng đầu năm, nhập siêu đạt 176 triệu USD, bằng 0,5% tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu. Như vậy, so với cùng kỳ, tỷ lệ nhập siêu đã sụt giảm mạnh mẽ. Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều chuyên gia kinh tế, chúng ta không nên quá vui mừng trước những con số này, bởi trong tình hình kinh tế như hiện nay, nó lại báo hiệu những tín hiệu không tốt của nền kinh tế, khi tình hình sản xuất kinh doanh trong nước đang đình trệ nghiêm trọng.
 

 
Việc nhập siêu giảm trong thời điểm này là do tình hình 
sản xuất kinh doanh đang quá đình trệ, sức cầu kém, đầu tư giảm
Ảnh: Hoàng Long
Sơ lược tình hình XNK 4 tháng đầu năm
 
Trong báo cáo thống kê về tình hình xuất nhập khẩu (XNK) hàng hóa trong 4 tháng đầu năm 2012, về kim ngạch hàng hóa xuất khẩu trong tháng 4 ước tính đạt 8,6 tỷ USD, giảm 9,3% so với tháng 3 và tăng 14,3% so với cùng kỳ năm 2011. Tính chung 4 tháng đầu năm, kim ngạch hàng hóa xuất khẩu đạt 33,4 tỷ USD, tăng 22,1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 12,8 tỷ USD, tăng 4,3%, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 20,6 tỷ USD, tăng 36,4%. EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc... vẫn là những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.
 
Xét về các mặt hàng xuất khẩu có mức tăng cao, điện thoại các loại và linh kiện chiếm vị trí đầu tiên với 3,5 tỷ USD, tăng 154% so với cùng kỳ năm trước. Tiếp đó, mặt hàng điện tử, máy tính và linh kiện với 2,1 tỷ USD, tăng 98,6%, máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt 1,7 tỷ USD, tăng 58,2%... Trong số các mặt hàng xuất khẩu chủ lực có mức kim ngạch tăng khá, hàng dệt may đứng đầu danh sách với 4,4 tỷ USD, tăng 14,7% so với cùng kỳ năm 2011, tiếp theo là mặt hàng giày dép đạt gần 2 tỷ USD, tăng 9,3%... Tuy nhiên, xuất khẩu dầu thô, cà phê và gạo lại đang giảm cả về lượng và giá trị so với cùng kỳ năm trước, trong đó dầu thô đạt 2,4 triệu tấn, giảm 14,7% và kim ngạch đạt 2,4 tỷ USD, giảm 3,1%, cà phê đạt 650 nghìn tấn, giảm 7% và kim ngạch đạt 1,4 tỷ USD, giảm 7,9%, gạo đạt gần 2 triệu tấn, giảm 28,1% và kim ngạch đạt 969 triệu USD, giảm 27,8%.
 
Về tình hình nhập khẩu, tính chung 4 tháng đầu năm, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu đạt 33,6 tỷ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm 2011 ở cả 2 khu vực kinh tế, trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 16,1 tỷ USD, giảm 11,9%, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 17,5 tỷ USD, tăng 25,9%. Xét về các mặt hàng nhập khẩu có kim ngạch nhập khẩu giảm so với cùng kỳ năm trước, máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đứng đầu danh sách với 4,6 tỷ USD, giảm 0,8%, tiếp đó là xăng dầu đạt 2,9 tỷ USD, giảm 21,9%, vải đạt gần 2 tỷ USD, giảm 6,7%, ôtô đạt 682 triệu USD, giảm 34,2%, trong đó ôtô nguyên chiếc đạt 169 triệu USD, giảm 56,9%.
 
Tiềm ẩn những nỗi lo
 
Tỷ lệ nhập siêu giảm luôn là tín hiệu đáng mừng với bất cứ nền kinh tế ở quốc gia nào, bởi nó chứng minh những chính sách nhằm ổn định kinh tế vĩ mô đã đạt được những kết quả tích cực, việc mất cân đối cán cân thương mại hàng hóa đã được thu hẹp. Tuy nhiên, đặt nó trong tình hình kinh tế ở nước ta hiện nay, những con số này lại cho thấy một tín hiệu buồn. Nó thể hiện sự suy giảm của tăng trưởng sản xuất trong nước bởi các ngành công nghiệp ở Việt Nam chủ yếu dựa vào nhập khẩu từ bên ngoài, nên khi nhu cầu nhập nguyên nhiên liệu sụt giảm nghiêm trọng cũng đồng nghĩa với việc các ngành sản xuất công nghiệp đang gặp nhiều khó khăn. Nhận định thêm về thực trạng này, TS Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương lý giải, việc nhập siêu giảm trong thời điểm này là điều hoàn toàn dễ hiểu bởi tình hình sản xuất kinh doanh đang quá đình trệ, sức cầu kém, đầu tư giảm. Các mặt hàng giảm nhập khẩu cũng đều là nhóm các nguyên nhiên liệu, thiết bị máy móc và một phần nguyên liệu phục vụ đời sống.
 
Quay trở lại giai đoạn 10 năm trước đây (2001-2010), nhập siêu hàng hóa của nước ta luôn có xu hướng tăng liên tục, từ mức 1,2 tỷ USD (2001) đến gần 5,1 tỷ USD (2006). Sau khi nước ta gia nhập WTO, nhập siêu hàng hóa còn tăng nhanh hơn, lần lượt đạt tới 14,2 tỷ USD và 18 tỷ USD trong các năm 2007, 2008. Những năm tiếp theo, cùng với tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu và những chính sách kiềm chế nhập siêu, nhập siêu giảm xuống còn 12,9 tỷ USD vào năm 2009 và 12,4 tỷ USD vào năm 2010 song vẫn ở mức cao. Tốc độ tăng nhập siêu bình quân ở mức gần 30%/năm trong giai đoạn 2000-2006 đã tăng tới 88,7%/năm trong các năm 2006-2008, sau đó giảm khoảng 17,1%/năm trong giai đoạn 2008-2010. So sánh với những con số này, tỷ lệ sụt giảm hiện nay đang quá nhanh. Tuy nhiên, nó lại không đi cùng với sự ổn định của nền kinh tế. Để khắc phục tình trạng này, ông Thành đưa ra hai hướng đi. Thứ nhất, là chúng ta cần có gói hỗ trợ để tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, ví dụ như qua giảm lãi suất, thuế má, tín dụng... Thứ hai, cần có biện pháp kích cầu thị trường. Đơn cử như, việc lương tối thiểu tăng từ 1-5 cũng được coi là một biện pháp kích cầu nhỏ, ngoài ra có thể xem xét cắt giảm thuế, giảm giá một số mặt hàng...
 
Nguyễn Nga